AI in de praktijk4 min lezen
Vijf vragen die je als OR stelt bij de invoering van Copilot
Voert jullie organisatie Microsoft Copilot in? Met deze vijf vragen beoordeelt de ondernemingsraad wat het betekent voor privacy, werk en zeggenschap.
Door Gabriel Karapetian ·
Microsoft 365 Copilot is voor veel organisaties de eerste grote AI-toepassing. Het zit in programma’s die iedereen al gebruikt: Word, Outlook, Teams en Excel. Juist daardoor lijkt de invoering klein. Toch verandert er veel. Copilot leest mee in mails, documenten en vergaderingen, en legt vast hoe het wordt gebruikt. Met deze vijf vragen krijg je als ondernemingsraad snel zicht op wat er speelt.
Eerst: is de OR aan zet?
Meestal wel. De invoering van Copilot voor een groot deel van de organisatie is al snel een belangrijke technologische voorziening. Dan heeft de OR adviesrecht (artikel 25 WOR). Copilot verwerkt ook gegevens van medewerkers en kan laten zien wie het gebruikt. Daardoor kan ook het instemmingsrecht gelden (artikel 27 WOR). Meer daarover lees je in het artikel over instemmingsrecht bij AI-tools.
Begint de organisatie met een proef? Vraag dan nu al om afspraken. Na een geslaagde proef is het besluit vaak al half genomen.
1. Wat kan Copilot inzien?
Copilot gebruikt de informatie waar een medewerker zelf bij kan: mails, documenten, chats en agenda’s. Dat klinkt veilig, maar er zit een risico in. In veel organisaties staan mappen open voor meer mensen dan de bedoeling is. Zonder Copilot merkt niemand dat, omdat niemand ernaar zoekt. Met Copilot kan een gewone vraag opeens informatie uit zo’n map opleveren, bijvoorbeeld uit een personeelsdossier of een vertrouwelijk verslag.
Vraag de bestuurder:
- Zijn de toegangsrechten gecontroleerd voordat Copilot wordt aangezet?
- Welke mappen en soorten informatie zijn uitgesloten?
- Kan Copilot bij de stukken van de OR zelf?
2. Wat legt Copilot vast over medewerkers?
Copilot bewaart de vragen die medewerkers stellen en de antwoorden die ze krijgen. Beheerders kunnen rapportages zien over het gebruik. Afhankelijk van de instellingen gaat dat tot op het niveau van de individuele medewerker. In Teams kan Copilot vergaderingen uitschrijven en samenvatten, met daarbij wie wat heeft gezegd.
Dat zijn gegevens over gedrag en soms over prestaties. Een regeling voor een systeem dat geschikt is om medewerkers te volgen, valt onder het instemmingsrecht. Dat geldt ook als de werkgever dat volgen niet van plan is.
Vraag de bestuurder:
- Wie kan zien wat een medewerker aan Copilot vraagt?
- Zijn gebruiksrapportages anoniem, of staan er namen in?
- Hoe lang worden vragen, antwoorden en verslagen van vergaderingen bewaard?
- Mogen deze gegevens worden gebruikt bij een beoordeling of een conflict?
3. Wat verandert er in het werk?
Copilot schrijft concepten, vat lange stukken samen en maakt notulen. Dat scheelt tijd, maar het verschuift ook werk. Iemand moet controleren of de samenvatting klopt. En wie sneller kan werken, krijgt soms meer werk.
Let ook op de verschillen tussen groepen. Krijgt iedereen een licentie, of alleen kantoorpersoneel? Wat betekent het voor functies waarin schrijven, notuleren of plannen de kern is?
Vraag de bestuurder:
- Welke taken gaat Copilot overnemen of ondersteunen, en bij welke functies?
- Wat gebeurt er met de tijd die vrijkomt?
- Wie krijgt een licentie, en op grond waarvan?
4. Welke spelregels en scholing komen er?
Copilot maakt fouten. Het kan een vergadering verkeerd samenvatten of iets opschrijven dat niet is gezegd. Medewerkers blijven verantwoordelijk voor wat ze versturen. Dat kan alleen als ze weten hoe Copilot werkt en waar het misgaat.
De Europese AI-verordening vraagt organisaties om maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid van hun medewerkers ondersteunen. Een korte instructievideo is mager als medewerkers Copilot elke dag gebruiken.
Vraag de bestuurder:
- Welke spelregels gelden? Wat mag er wel en niet in Copilot?
- Welke scholing krijgen medewerkers, en is die in werktijd?
- Moet duidelijk zijn wanneer een tekst met AI is gemaakt?
5. Hoe evalueren we, en wat doet de OR daarna?
Een invoering is niet klaar op de dag dat de licenties aan staan. Microsoft voegt regelmatig functies toe. Wat vandaag is afgesproken, past over een half jaar misschien niet meer.
Vraag de bestuurder:
- Wanneer evalueren we, en met welke vragen?
- Hoe horen we de ervaringen van medewerkers?
- Wordt de OR vooraf geïnformeerd als er grote nieuwe functies bij komen?
- Is er een privacytoets (DPIA) gedaan, en mag de OR die lezen?
Over die laatste vraag: voor de Rijksoverheid en het onderwijs zijn uitgebreide privacytoetsen van Microsoft 365 Copilot gedaan. De eerste versie, eind 2024, noemde hoge risico’s. In latere versies zijn die lager ingeschat, nadat Microsoft aanpassingen deed. Het advies bleef om Copilot voorzichtig en stap voor stap in te voeren. Het loont dus om te vragen wat jullie eigen organisatie heeft onderzocht.
Leg de afspraken vast
Maak van de antwoorden afspraken en zet ze op papier. Dat kan in het advies van de OR, in een regeling waarmee de OR instemt of in een apart AI-protocol. Zo is voor iedereen duidelijk wat er geldt, ook als de bestuurder of de samenstelling van de OR verandert.
In de training werk je met een checklist waarin deze vragen terugkomen. Werk je bij een gemeente of een zorgorganisatie? Kijk dan ook naar de voorbeelden voor gemeenten en de zorg. Wil je als OR zelf met Copilot werken, lees dan de spelregels voor veilig gebruik.
Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies.
Over de auteur
Gabriel Karapetian
Projectleider en functioneel beheerder in de ambulancezorg, lid van een ondernemingsraad en trainer van ‘AI & de OR’.